Diagnostyka dysków: HDD i SSD – integralność danych

Dysk twardy to "pamięć długotrwała" systemu. W przeciwieństwie do pamięci RAM, jego awarie często prowadzą do nieodwracalnej utraty danych. Jako technik musisz rozróżnić awarie mechaniczne (HDD), zużycie komórek pamięci (SSD) oraz problemy z logiką kontrolera. Diagnostyka dysku to proces monitorowania kondycji (prewencja) oraz weryfikacji powierzchni (reakcja).

1. S.M.A.R.T. – Pierwsza linia diagnostyki

Technologia S.M.A.R.T. (Self-Monitoring, Analysis, and Reporting Technology) pozwala na odczyt parametrów, które przewidują awarię, zanim ona nastąpi:

• HDD (Talerzowe): Kluczowe parametry to Reallocated Sectors Count (liczba realokowanych sektorów – jeśli rośnie, dysk umiera), Current Pending Sector Count (sektory niestabilne) oraz Spin-Up Time (czas rozkręcania talerzy).
• SSD (Półprzewodnikowe): Tutaj nie ma mechaniki. Kluczowe są Wear Leveling Count (zużycie komórek NAND), Media Wearout Indicator oraz liczba błędów zapisu/odczytu. Uwaga: Dysk SSD może "paść" bez ostrzeżenia, jeśli padnie kontroler – S.M.A.R.T. nie zawsze to wykryje.

2. Diagnostyka HDD (Mechanika)

HDD to urządzenia precyzyjne – głowica unosi się nanometry nad talerzem:

• Bad Sectory: Jeśli narzędzia diagnostyczne (np. Victoria, MHDD) wykazują "bad sectory", dysk musi zostać wymieniony. Można spróbować remapowania, ale nigdy nie używaj takiego dysku do ważnych danych.
• Dźwięki (Click of Death): Regularne, metaliczne kliknięcia oznaczają uszkodzenie mechaniczne głowic lub silnika. Natychmiast wyłącz zasilanie! Każda sekunda pracy to rysowanie talerzy magnetycznych.

3. Diagnostyka SSD (NAND)

SSD psują się inaczej – często "zamykają się" w tryb tylko do odczytu (read-only), aby zabezpieczyć dane przed utratą:

• Firmware: Wiele SSD ma błędy w oprogramowaniu układowym, które powodują "freeze" systemu. Zawsze sprawdzaj, czy dostępna jest aktualizacja firmware'u ze strony producenta.
• Temperatura: Dyski NVMe potrafią osiągać ponad 80°C pod obciążeniem, co powoduje throttling (spadek wydajności). Sprawdź, czy dysk ma naklejony radiator lub termopad.

4. Narzędzia i metodyka pracy

• CrystalDiskInfo: Podstawa – jeśli stan dysku jest "Uwaga" lub "Zły", nie diagnozuj dalej, tylko rób kopię zapasową.
• H2testw: Jeśli masz podejrzenie, że kupiłeś "podróbkę" (np. pendrive/SSD z Chin, który pokazuje 2TB, a ma 64GB), to narzędzie fizycznie zapisze dane na całym wolumenie, aby zweryfikować jego pojemność.
• Kopia zapasowa (Imaging): Jeśli dysk wykazuje błędy, nie uruchamiaj na nim pełnych testów zapisu. Zrób obraz (klon) dysku za pomocą narzędzi typu ddrescue (pod Linuxem), które potrafią pomijać uszkodzone sektory, maksymalizując szansę na odzysk danych.

5. Best Practices diagnostyczne

• Kable SATA: Jeśli w logach systemowych widzisz błędy typu SATA controller reset lub CRC error count rośnie – wymień kabel SATA. W 80% przypadków to kabel, nie dysk.
• Zasilanie: Niestabilne napięcia z zasilacza (PSU) są częstą przyczyną uszkodzeń kontrolerów dysków. Jeśli dysk często "znika" w BIOS-ie, sprawdź napięcie na wtyczce zasilającej.
• Zasada 3-2-1: Nigdy nie polegaj na jednym dysku. Zawsze tłumacz klientom, że dysk to urządzenie "potencjalnie awaryjne" – dane muszą być w trzech kopiach, na dwóch różnych nośnikach, z jedną w innej lokalizacji.